Het ecosysteem in de Noordzee is hopeloos op drift. Visbestanden crashen, algen bloeien eerder, zeezoogdieren verhuizen massaal en vogels verlaten hun traditionele broedkolonies.

Door het broeikaseffect is de Noordzee in vergelijking met voorheen gemiddeld ??n graad Celsius opgewarmd."Maar er zijn ook stukken die inmiddels vier graden warmer zijn. Dat is voor een ecosysteem gigantisch", Aldus Mardik Leopold, werkzaam bij Alterra op Texel. Het eerste en belangrijkste puzzelstuk betreft de precaire situatie rond het dierlijke plankton in de noordelijke Noordzee, zoals de larven van roeipootkreeftjes en zeesterren. Er zijn honderden soorten. In het voorjaar gaan ze 'bloeien'. Dat wil zeggen dat deze microscopisch kleine beestjes gaan groeien. Ze voeden zich met plantaardig plankton.

Vroeger liepen de bloei van dierlijk plankton en de ontwikkeling van massa's plantaardig plankton parallel. De een kwam tot bloei onder invloed van de temperatuurstijging van het zeewater, de ander door het lengen der dagen. Door het broeikaseffect is dit broze evenwicht verstoord geraakt. De zee is warmer en het dierlijk plankton komt eerder in bloei. "Het plantaardig plankton, dat niet reageert op temperatuur maar op licht, bloeit dan nog niet. Wat tot gevolg heeft dat het dierlijk plankton wel hongerig de bek open doet, maar veel te weinig te eten heeft", legt leopold uit.

Zonder massale ontwikkeling van het dierlijk plankton komen vissoorten die in de Noordzee leven in de problemen.

Puzzelstuk twee is het volledig crashen van de zandspieringspopulatie in de Noordzee. In de voorbije tijden zwom daar zo'n 1,5 miljoen ton zandspiering rond, nu nog slechts 250.000 ton. Overbevissing speelt volgens Leopold zeker een rol, maar erger is het verdwijnen van een aantal dierlijke planktonsoorten die hoog op de menukaart van de zandspiering stonden.

"Zelfs als de visserij op zandspiering aan banden wordt gelegd, betwijfel ik of deze soort zich kan herstellen." Wat hem bij zijn derde puzzelstuk brengt, de zeevogels. "Op de rotskusten van de Shetland eilanden waren voorheen enorme kolonies van onder andere zeekoeten, alken en papegaaiduikers gevestigd. Ze voeden hun jongen vooral met zandspiering. Die is nu zo schaars dat op veel plaatsen de vogels niet meer de moeite nemen om te gaan broeden. De kolonies zijn voor het vijfde achtereenvolgende jaar verlaten. Er worden nauwelijks nog jongen groot gebracht. Zandspiering was in feite het dagelijkse brood voor al het zeeleven.

Zandspieringen (Ammodytidae).